Het levend houden en doorgeven van je erfgoed: een gesprek met Julie Waseige

‍

Portret vanJulie Waseige, kunsthistorica, die vermogens, voorwerpen en verhalen omvormttot levend erfgoed.

Julie Waseige is kunsthistorica(afgestudeerd aan de Université libre de Bruxelles, 2012), gespecialiseerd inmoderne Belgische kunst en het surrealisme. Na te hebben gewerkt alsonderzoeker en wetenschappelijk assistente bij de Koninklijke Musea voor SchoneKunsten van België, waar ze het dagelijkse beheer van het Magritte Museumverzorgde, werd ze in 2016 zelfstandig kunsthistorica. Ze is auteur vanverschillende werken over René Magritte en het surrealisme, uitgegeven bijSkira, Ludion, Hazan en Taschen. Ze was curator van grote internationaletentoonstellingen, waaronder Magritte. La Ligne de vie (Lugano en Helsinki) enMagritte. A Lab of Ideas (Skärhamn). Ze was ook historisch consultant voor dedocumentaire René Magritte. Le maître du mystère (Seven Doc, 2023). Tussen 2019en 2020 was ze wetenschappelijk directeur van de Marcel Mariën Stichting. Lidvan het internationale culturele netwerk SALOON sinds 2019, is ze vandaagcultureel columniste bij de RTBF en medeoprichter van Retrace, een agentschap voorde valorisatie van erfgoed, opgericht in 2021 met Annabelle Oliva(www.retrace.agency).

Kun je jezelf voorstellenen uitleggen wat je beroep inhoudt, of breder: wat je dagelijkse opdracht is?

Ik ben kunsthistorica van opleiding. Samen metmijn vennote Annabelle Oliva, archeologe, die ik aan de universiteit heb lerenkennen, hebben we Retrace bijna vijf jaar geleden opgericht. Retrace ontstonduit een besef: veel mensen of instellingen bezitten een erfgoed — of het nugaat om familiegeschiedenissen, bedrijven, collecties of gebouwen — maar wetenniet hoe ze het moeten vertellen of doorgeven. En vaak, op het moment inhun leven waarop ze die herinnering willen delen, staan ze machteloos tegenoverde archieven of de te structureren verhalen. Onze rol is precies om dieherinnering levend en overdraagbaar te maken. Dat kan heel verschillende vormenaannemen: een boek, een tentoonstelling, een website, een film… Elk project isuniek en past zich aan de wensen en behoeften van onze klanten aan. Weomschrijven ons als een agentschap voor de valorisatie van erfgoed, omdat onzekracht erin bestaat de juiste profielen rond elk project te verenigen.Annabelle en ik doen het onderzoek en het schrijfwerk, maar we werken ook meteen netwerk van grafici, videasten, drukkers, scenografen en gespecialiseerdeexperten om een echt „dreamteam” samen te stellen, afgestemd op elk verhaal.Kortom, Retrace is de kunst om een erfgoed om te vormen tot een verhaal, en eenverhaal tot levend erfgoed.

Als je maar één voorwerp mocht meenemen, wat zou het zijn? En waarom?

Een dictafoon! Want ik ben eengrote reiziger, eerder een backpacker, en ik hou ervan om de gebaande paden teverlaten. Wat me het meest boeit op reis, zijn de ontmoetingen met de lokalegemeenschappen en de gesprekken die je met hen kunt voeren. Een jaar geledenbijvoorbeeld waren Annabelle en ik op de Marquesaseilanden. Het is eenongelooflijk gebied, vaak miskend, dat in werkelijkheid een echtopenluchtmuseum is: je vindt er om de 15 meter archeologische sites. Daarontmoetten we gepassioneerde inwoners die strijden om hun cultuur te bewaren enbekend te maken. De dictafoon laat me toe een spoor te bewaren van dieuitwisselingen, die verhalen, en mijn begrip van de wereld te verrijken.

Hoe heb je tot nu toe je waardevolle voorwerpen en hun documentatiebeheerd?

Ik werd al heel vroeg bewustgemaakt van de conservatie van kunstwerken, aangezien ik me heb gespecialiseerdin het werk van René Magritte. Dat heeft me een echte nauwgezetheid bijgebrachtin de manier waarop ik waardevolle voorwerpen beheer. Zo heb ik zelf een kleinwerk op papier verworven: afgelopen zomer „reisde” het, in plaats van in mijnte warme appartement te blijven, naar een plek waar deconservatieomstandigheden — temperatuur, vochtigheid — ideaal waren. Het isanekdotisch, maar het illustreert mijn nauwgezetheid goed. Met Retrace is hetdezelfde aanpak: we passen een methode toe die een museum of een openbareinstelling waardig is, maar ten dienste van privéklanten. Of het nu gaat om eeninventaris in een kasteel, familiearchieven of kunstvoorwerpen, we zetten eennauwkeurig en wetenschappelijk beheer op. Maar wat even belangrijk is, is demanier waarop we dat onderzoek teruggeven: onze klanten hebben geen rapport vanduizend pagina’s met voetnoten nodig. Onze rol is om die academische nauwgezetheidom te vormen tot toegankelijke, duidelijke en aantrekkelijke verhalen, zodathun erfgoed echt kan worden doorgegeven.

„Retrace is de kunst om een erfgoed om te vormen tot eenverhaal, en een verhaal tot levend erfgoed.”

Is de waarde van een voorwerp financieel of emotioneel? Heb je eenvoorbeeld?

Voor mij is deallerbelangrijkste waarde de emotionele. Dat is wat ik zo graag terugvind bijonze klanten, vooral wanneer een verzamelaar me zegt dat hij vooral op gevoelkoopt, zonder enkel naar de notering of de prijs te kijken. Uiteraard bestaater een logica van speculatie en kiezen sommigen ervoor om werken in een kluiste bewaren. Maar wat echt blijft, wat we doorgeven, zijn de voorwerpen die onspersoonlijk raken. Ik denk bijvoorbeeld aan de ring van mijn grootmoeder, dieik onlangs heb gekregen. Het is geen stuk van grote financiële waarde, maar hetis een voorwerp dat ik mijn hele leven zal bewaren en koesteren. En dat is hetnet: kunst en voorwerpen hebben vooral betekenis wanneer ze een intiem verhaaldragen, een esthetische schok, een emotie. Het is die menselijke dimensie diein mijn ogen de echte waarde is.

Welk advies zou je mensen geven bij het beheer van hun vermogen, en in hetbijzonder van hun voorwerpen?

Veel van onze klanten weten datze een erfgoed hebben, maar weten niet waar te beginnen. Om hen te helpen,hebben we twee jaar geleden de workshop „projectdefinitie” gecreëerd. Het iseen sessie van twee tot drie uur, een beetje zoals coaching. Vooraf ontvangt deklant een vragenlijst om na te denken over zijn geschiedenis en zijn wensen.Daarna verkennen we tijdens de workshop samen de mogelijke pistes. Op het eindevertrekt hij met een duidelijk rapport en, indien gewenst, een voorstel totsamenwerking — maar zonder enige verplichting. Met een zeer redelijkebegininvestering maakt dat het mogelijk om het terrein te effenen en te wetenwat mogelijk is qua tijd, budget en persoonlijke energie.

Ik raad deze workshop echt aanaan wie voelt dat hij een verhaal heeft om door te geven, maar aarzelt om eraante beginnen. Want soms moet je snel handelen: we werken bijvoorbeeld met eenklant die vandaag het levende geheugen van zijn familie is. Wanneer dieverhalen met een generatie verdwijnen, is dat een onherstelbaar verlies. En ikzeg dit ook vanuit een heel persoonlijk standpunt: elke familie heeft eenverhaal te vertellen. Ik verloor mijn beide grootvaders toen ik tiener was, enik betreur het dat ik hun geen vragen heb gesteld. Ze waren allebeiverzetsstrijders geweest tijdens de oorlog… Ik had zo graag gehad dat ze het mezelf vertelden, dat ze me hun verhalen, hun keuzes, hun herinneringenuitlegden. Op mijn vijftiende had ik dat besef niet. Gelukkig blijven erarchieven, maar het is niet hetzelfde. Daarom zeg ik vaak: zelfs als het nietmet ons is, neem een dictafoon, neem je naasten op, maak van een familiedinergebruik om vragen te stellen. Want die verhalen, dat zijn ze die de volgendegeneraties vormen.

„We werken bijvoorbeeld met een klant die vandaag het levendegeheugen van zijn familie is. Wanneer die verhalen met een generatieverdwijnen, is dat een onherstelbaar verlies.”

Je hebt Objectory getest — wat vind je ervan?

Wat me meteen opviel, was deeenvoud: ik raakte niet verloren in de applicatie, ik had niet het gevoelrondjes te draaien — en dat is iets wat me vaak ergert bij dit soortinstrumenten. Ik denk dat het een uitstekend instrument is, dat beantwoordt aaneen echte behoefte. De uitdaging zal vooral zijn om het vertrouwen te winnenvan wie het gebruikt, maar als dat vertrouwen er is, kan het echt het verschilmaken. Want in het dagelijkse werk met verzamelaars is het terugvinden vanpapieren of het samenbrengen van alle informatie over een stuk vaakingewikkeld.

Hieris het feit dat je alles op één plaats centraliseert, dat je alle gegevensmeteen beschikbaar hebt, een tijdwinst en een echte gemoedsrust. Ik denk dathet het leven van veel mensen zal vergemakkelijken — en ik wens jullie toe datjullie het hart van zo veel mogelijk mensen veroveren.